F-35'te 17 binden fazla parça kayıtlarda yok

ABD Sayıştayı, Pentagon'un 17 binden fazla F-35 yedek parçayı envanter kayıtlarında takip edemediğini açıkladı. ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi'nin (GAO) 9 Kasım'da yayımladığı rapora göre bu parçaların değeri yaklaşık 1,3 milyar dolar. Ancak maliyet bilgilerindeki eksikler, nakliye ve genel giderler de hesaba katılırsa tutar 2,5 milyar dolara çıkabiliyor.

Parçalar Mart 2026 itibarıyla bakım ya da onarım sürecindeydi. Öte yandan Savunma Bakanlığı'na göre dünya genelinde 700'den fazla tesise dağılmış 26 milyon F-35 parçası var. Bunların toplam değeri yaklaşık 31 milyar dolar olarak tahmin ediliyor.

F-35 yedek parça sistemleri birbirine bağlı değil

Sorunun büyük kısmı, ana yüklenici Lockheed Martin ve Pratt & Whitney'in envanter sistemleriyle Pentagon'un sistemi arasında doğrudan veri bağlantısı olmamasından çıkıyor. Bu nedenle F-35 Ortak Program Ofisi (JPO) kayıtları yüklenicilerden aldığı bilgiyle güncelliyor. Üstelik yükleniciler ortak yedek parça havuzunun verisini Pentagon'a yalnızca üç ayda bir iletiyor.

Ayrıca GAO, yüklenicilerden gelen verinin ELMS'ye aktarılmadan önce doğrulanması için yeterli prosedür bulunmadığını belirledi. Örneğin Aralık 2025'te sunulan bir veri dosyasında kayıtların yalnızca yüzde 29'unda seri numarası vardı. Buna karşın Ulusal Stok Numarası (NSN) kayıtların yüzde 43'ünde yer aldı.

F-35 yedek parça sayımları yetmedi

JPO, 2020 mali yılından bu yana fiziksel envanter sayımlarına en az 17 milyon dolar harcadı. Yine de GAO'ya göre 2025 mali yılındaki son sayım, parçaların fiziksel olarak nerede olduğunu doğrulamaya yetmedi. Kayıtların tüm parçaları kapsayıp kapsamadığı da netleşmedi.

Pentagon ve ana yükleniciler, alt kademe tedarikçilerin parçaları hangi tesislerde tuttuğunu her zaman bilmiyor. Bununla birlikte Savunma Sözleşmeleri Denetim Ajansı, ilk kapsamlı envanter sayımını Mart 2027'ye kadar bitirmeyi hedefliyor.

Kayıp parça meselesi yeni değil. Nitekim GAO'nun 2023 raporuna göre bir ana yüklenici, Mayıs 2018 ile Ekim 2022 arasında 1 milyondan fazla F-35 parçasını kaybetti. Üstelik bu parçaların değeri 85 milyon doları aşıyordu.

Yüklenici, Mart 2026'ya kadar 2012-2025 dönemini kapsayan yaklaşık 28 milyon dolarlık yeni kayıp bildirimi verdi. Buna göre Savunma Sözleşmeleri Yönetim Ajansı, bu kayıpların yaklaşık 6 milyon dolarından yüklenicinin mali olarak sorumlu tutulması gerektiğine karar verdi. Fakat JPO, yeni bildirimin 2023 raporundaki kayıpları içerip içermediğini belirleyemedi.

13,7 milyar dolarlık paket risk altında

F-35 yedek parça kayıtlarındaki eksikler, Pentagon'un F-35 filosunu desteklemek için planladığı 13,7 milyar dolarlık yatırımı da aksatabilir. Bu yatırım yedek parça stoklarını artırmayı, aynı zamanda uçakların operasyonel performansını iyileştirmeyi hedefliyor.

GAO'ya göre kayıtlar yetersiz kaldığı için Pentagon hangi parçaya ihtiyaç duyduğunu ve ne kadar sipariş vermesi gerektiğini belirlemekte zorlanabilir. Bu nedenle ortak F-35 yedek parça havuzunu kullanan ABD ve diğer F-35 kullanıcısı ülkelerin tedarik süreçleri de etkilenebilir.

Pentagon'un adımları

F-35 yedek parça konusunda GAO dört tavsiyede bulundu: parça kayıplarının daha yakından izlenmesi, sorumlu personelin görevlerinin netleştirilmesi, envanter yönetimi için prosedür ve eğitim oluşturulması. Pentagon tavsiyelerin tamamını kabul etti ve düzeltici adım atacağını bildirdi. Aynı zamanda JPO, yüklenicilerin sistemleriyle Pentagon'un envanter sistemi arasında doğrudan ve gerçek zamanlı veri bağlantısı kurmak için çalışıyor.

Pentagon'un federal yasa gereği 31 Aralık 2028'e kadar temiz denetim görüşü alması gerekiyor. Ancak F-35 programının mali kayıtlarındaki önemli denetim zayıflığı 2019 mali yılından beri sürüyor.