Şu ulaç olayını çözemedim bir türlü. :D
- -ken, -alı, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -e….-e, -r…..-maz, -casına, meksizin, -dığında eklerinden herhangi birinin fiile gelmesi sonucu oluşur.
Not: Cümlede ikileme varsa ulaç (zarf-fiil) cümlesidir.
Örnekler:
- Bunu ancak parasını ödeyince alabilirsin.
- Koşa koşa gelip bana sarıldı.
- Kimseye çaktırmadan dinliyordu.
- Gitmeden söyledikleri hala aklımdadır.
- Bana gelirken kaza yapmış.
- Ders çalışarak başarırsın.
- Bana geldiğinde çok yorgun görünüyordu.
- Sen gelirken ne aldın?
- Kovadaki suyu yavaş yavaş döktü.
- Okulu düşe kalka okumaya çalıştı.
- Çok fazlasıyla abuk sabuk konuşuyorsun.
Bazı sözcükler bağ-fiil eki almış görünse de bağ-fiil olmayabilir.
- Burada kimseyle tartış-madan çalışmalısın.
- Bu tartışma-dan bir sonuç çıkmayacağı ortada.
Birinci cümlede zarf-fiil olarak -madan eki kullanılmış. İkinci cümlede ayrılma hâl eki olan -dan kullanılmış. Ayrılma hâl ekini nasıl ayırt edebilirim?
Ayrılma hâl eki alan kelimeye "nereden, kimden?" sorusunu sorabilirsin. Nereden bir sonuç çıkmayacağı ortada? Bu tartışma-dan bir sonuç çıkmayacağı ortada.
Nereden çalışmalısın? Burada gördüğün gibi (ilk cümleden bahsediyorum) sorunun cevabı yok. Kimden çalışmalısın? Yine gördüğün gibi (ilk cümlede) özne belirtilmediğinden sorunun cevabı yok.