Bir tarladan iki ürün: Zeytin ağaçlarının üstünde güneş santrali kuruluyor!
İspanya’nın önde gelen zeytinyağı üreticilerinden Acesur, Jaén eyaletindeki Vilches tesisinin hemen yanında bulunan zeytinliğe güneş enerjisi santrali kuruyor. Projeyi farklı kılan, tek bir zeytin ağacının bile sökülmemesi. Tarımsal güneş enerjisi yaklaşımıyla tasarlanan sistemde paneller, ürün vermeye devam eden ağaçların üstüne yerleştiriliyor. Böylece aynı arazi hem zeytin hem de elektrik üretiyor.
Zeytinliğin 4 metre üstünde 5 bin panel
Granada merkezli Greening tarafından geliştirilen santralin kurulu gücü 3,65 MWp olacak. Sistemde 5.150’den fazla güneş paneli kullanılıyor. Paneller, beton temellere oturtulan çelik direklerle yerden 4 metrenin üzerine çıkarılıyor.
Bu yüksekliğin özel bir nedeni var. Bölgedeki zeytinlerin hasadında, gövdeyi kavrayıp ağacı sallayarak meyveyi döken ve yaklaşık 3,5 metre yüksekliğe ulaşan makineler kullanılıyor. Paneller bu makinelerin üstünde kaldığı için hasat eskisi gibi yapılabilecek.
Santralin yanına 3 MWh kapasiteli bir batarya sistemi de kuruluyor. Üretilen elektriğin tamamı Acesur’un yan taraftaki şişeleme tesisinde kullanılacak ve tesisin yıllık elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde 95’ini karşılaması hedefleniyor. İspanya Enerji Çeşitlendirme ve Tasarruf Enstitüsü (IDAE), proje için 2,8 milyon euro hibe verdi.
Panellerin gölgesi zeytin verimini düşürür mü?
Akla gelen ilk soru bu. Zeytin, Akdeniz güneşine alışkın bir ağaç ve gölgeye her dönemde aynı tepkiyi vermiyor. Arjantin’de yapılan bir araştırmada ağaçlar farklı gelişim evrelerinde 30 gün boyunca gölgelendi. Meyve tutumu döneminde yapılan gölgeleme meyve sayısını azalttı, yağ birikiminin başladığı dönemde yapılan gölgeleme ise yağ oranını düşürdü. Çekirdeğin sertleştiği ara dönemde yapılan gölgelemenin ise son verime belirgin bir etkisi görülmedi.
Tarımsal güneş enerjisi projeleri bu riski panelleri yükseltip sıra aralarını açarak azaltmaya çalışıyor. Paneller ağaçları tamamen örtmüyor; gün içinde güneşin açısı değiştikçe gölge de ağaçların üzerinde yer değiştiriyor. Sıcak ve kurak bölgelerde bu kısmi gölgenin toprağı serinletip nem kaybını azaltabileceği de düşünülüyor. Zeytinlikler üzerinde yapılan simülasyonlarda, panel altındaki toprak sıcaklığının yaz günlerinde 13-15 °C’ye kadar düşebildiği hesaplandı.
Kontrol alanıyla ölçülecek
Vilches’teki ağaçlar henüz paneller altında tam bir hasat dönemi geçirmedi, yani verime etkisi şu an için bilinmiyor. Bu nedenle arazinin yüzde 20’den fazlası bilinçli olarak panelsiz bırakılıyor. Jaén Üniversitesi, bu kontrol alanı sayesinde panel altındaki ve açıktaki ağaçların verimini, su stresini ve toprak sıcaklığını karşılaştırarak ölçecek.
Türkiye’de zeytinlikler kanunla korunuyor
Türkiye, dünyanın en büyük zeytin üreticilerinden biri ve zeytinlikler 1939 tarihli 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı Kanunu ile koruma altında. Kanuna göre zeytinlik alanlara 3 kilometreden yakın mesafede toz, duman ya da kimyasal atık çıkaran tesis kurulamıyor. Bu kurala yalnızca zeytinyağı fabrikaları için izinli bir istisna tanınıyor.
Zeytinliklerin enerji ve maden yatırımlarına açılması ise uzun süredir tartışma konusu. Temmuz 2025’te yürürlüğe giren 7554 sayılı Kanun, Muğla’daki belirli bölgelerde elektrik üretimine yönelik madencilik için zeytinlik alanların kullanılmasına izin verdi. Bu düzenlemeyle, taşınan ya da taşınamayan ağaç sayısının en az iki katı kadar yeni zeytinlik kurma şartı getirildi. Düzenlemenin iptali için 260 milletvekili Anayasa Mahkemesi’ne başvurdu ve dosya esastan incelenmek üzere kabul edildi.
Hem zeytin hem elektrik mümkün mü?
Türkiye’de tartışma çoğu zaman “zeytin mi, enerji mi?” sorusu etrafında dönüyor. İspanya’daki proje ise bu soruyu farklı bir yerden ele alıyor: ağaçları yerinden etmeden, aynı araziden iki ürün almak. Henüz ölçülmüş bir hasat sonucu olmadığı için başarılı olup olmadığını zaman gösterecek. Ama Jaén’deki kontrol alanından çıkacak veriler, zeytin ülkeleri için önemli bir yol haritası olabilir. Gölgenin verime etkisi sınırlı kalırsa, tarımsal güneş enerjisi Ege ve Akdeniz’deki zeytinlikler için de ciddi biçimde konuşulmaya başlanabilir.
Yorumunuz gönderildi,
onaylandıktan sonra yayımlanacak.