Eşdeğer: ABAHI, ABAZI
Kötü Ruh. Ateşten yaratılmışlardır. Yeraltında yaşadıklarına inanılır. İnsanlara zarar verirler. Tek ayaklı
(veya ayaksız), tek gözlü ve kel olarak betimlenirler. Leş yiyerek beslenirler. Zararlı ve iğrenç
görünümlü hangi canlı varsa bunların eseridir. İnsanları yoldan çıkartırlar, bazı kimseleri delirtirler.
İnsan ruhunu kaçırabilirler. Görünmezdirler, onları ancak şamanlar görebilirler. Yeryüzünden yeraltına
gelenleri de kendileri göremezler (mesela şamanları). Arka arkaya sıra halinde yürürler ve yeryüzünde
görünmez olurlar. İnsanoğlunu genelde yalnızken veya korumasız, çaresiz, sayrı (hasta) oldukları ve
sıkıntılı dönemlerde yakalarlar. İki türleri vardır:
1. Çak: Şeytan.
2. Çor: Cin.
Ayrıca bu iki gruba dahil olan daha başka pek çok çeşit kötü ruhun insanoğluna zarar
verdiğine inanılır. Bunların verebileceği zararlar da değişik seviyelerdedir. Abasıların verdiği
rahatsızlık sonucu hastalanmaya Tolaysı denir (Tolaysımak fiili ile de ifade olunur). Türk Halk
kültüründe bostanlara dikilen korkuluklara da Abakı adı verilir ve korkutucu olması itibariyle
bu sözcükle doğrudan bağlantılıdır ve aslında daha önceki dönemlerde kötü ruhlardan
korunmak için evlere ve bahçelere dikilen heykellerin, ongunların (totemlerin) veya simgesel
direklerin dönüşmesiyle ortaya çıkmışlardır. Türk ve Moğol kültüründe yer alan başlıca bazı
kötü ruhlar şunlardır ve bu isimlerin sonuna çoğul eki (-lar/-ler) getirilerek topluluk halinde
anılırlar:
- Yör: Yeraltında yaşadıklarına inanılır. Zaman zaman yeryüzüne çıkarak insanlara çeşitli
zararlar verirler.
- Körtiges: İnsanlara hastalık verirler. Türlü çeşitli hastalıklara neden olabilirler. Yaygın
olarak insanların el ve ayaklarını tutmaz hale getirirler.
- Saldı: Akşam vaktinde ortaya çıkıp evlerde dolanırlar. Türk kültüründe Güneşin batışı
esnasında şer (kötü) güçlerin ortaya çıktığına inanılır.
- Sile (Sileğe): İnsanlara kötülükler yaparlar. Çok hızlı hareket ederler, insanın aklını çeler
ve yaptığı tüm iyilikleri yok etmesine neden olurlar.
- Sımıl: Akşam ve sabah vaktinde ortaya çıkıp, insanlara musallat olurlar. Şer karışan
vakitte yani günbatımı ve doğumunda etkili olurlar. Imıl ve Sımıl şeklinde de anıldığı olur.
- Arsı: İnsanların içine girer ve özellikle kadınları kısırlaştırırlar. Kadınların çocuklarının
olmaması bu varlıkların yüzündendir.
- Incıh (Inçıh): Ölümcül kötülükler yaparlar. Güçleri çok tehlikeli düzeydedir. Musallat
oldukları insanın kurtulma şansı yok gibidir.
- Alartpa (Alartpah): Ölümcül güçlere sahiptirler. İnsanı alıp götürebilecek güçte
olduklarına inanılır. Her tür aldatıcı niteliğe sahiptir.
- Çekey (Çeğekey) : İnsanları kör ed erler ve görme duyularını yok ederler. İşitme duyusuna
da yok edebilirler ve insanın sağır kalmasına neden olurlar.
- Suğor (Suvor): İnsanların kafasını karıştırır, gönlünü bunaltırlar. İnsan yüreğinin
derinliklerine nüfuz edebilirler.
- Hahsat (Hahsağat): İnsanların soluğunu keser ve ciğerlerini hasta ederler. Nefessiz
kalma, nefes darlığı, astım gibi rahatsızlıkların nedenidirler.
- Beki: İnsanların kemiklerini eğerler. Kamburluk, kemik eğriliği, kemik ağrısı gibi
rahatsızlıkları ortaya çıkarırlar.
- Supturuku (Supturku): İnsanların iç organlarını hasta ederler. Mide ve bağırsak ağrıları
verirler, iç organlara asalaklar yerleştirirler.
- Sınalık: İnsanın güçsüzleşmesine neden olur, takatini keserler. Kas ağrıları, kramp gibi
rahatsızlıkların sebebidirler.
- Arbatı: İnsanın gücünü tüketir ve bedenini yok ederler. Dermansızlık, fersizlik gibi
rahatsızlıklar hep onların eseridir.
- Monoy: İnsanlara deri hastalıkları verirler. Cüzzam gibi insanın görünüşünü bozan
hastalıklar bunların musalat olmasıyla ortaya çıkar.
- Alban: Çok kötü isimleri ve çok kötü yüzleri vardır. İntihar etmiş insanların ruhlarından
meydana gelirler. Türk kültüründe intiharın hoş görülmediğinin en açık örneğidirler. Ters
dönmüş gözleri, yukarıya kalkık olarak uzayan saçları vardır.
- Callık (Çalık): Bedenleri terstir. Yeryüzünü ve yaşamın dengesni bozup karıştırırlar.
Sayıları oldukça fazladır. Kıcık Ölü, Carık Ölü, Tihik Ölü gibi adları vardır.
- Harsa: Kuduz köpekleri ve saldırgan inekleri vardır. Gözleri kurumuştur. İnsana
baktıklarında soğuk su dökmüş gibi titretirler. Yeni doğmuş bebekleri yerler. Beşikleri
bozarlar. Çok çirkindirler.
- Cahık (Çahık): Lanetlenmiş insanların ruhlarıdır. Şekil değiştirebilirler. Kanlı elleri,
kupkuru gözleri, ölümcül sözleri vardır. Çok tehlikelidirler.
- Mohol: Beddualarla insanın içine girerler. İçine girdikleri kişi ölüye benzemeye başlar.
Yüzü ve gözleri kuruyup çirkinleşir. Hareketleri yavaşlar. Yol Tanrısı Mohol Han ile de
bağlantılı görünmektedirler. Çünkü yol aynı zamanda bahtı ve talihi de ifade eder. Bu
varlıkların musallat olduğu kişilerin başına her tür talihsizlik gelir.
- Türk Söylence Sözlüğünden alıntıdır.-
